Ομιλία Γιάννη Κολοβού στον σύλλογο «Θερμοπύλες» για το Μεταναστευτικό

Ο Πατριωτικός Σύλλογος «Θερμοπύλες» σας προσκαλεί στην ομιλία-συζήτηση που διοργανώνει με τον συγγραφέα Γιάννη Κολοβό με θέμα «Μεταναστευτικό: Τα σχέδια της Νέας Τάξης Πραγμάτων σε πλήρη εξέλιξη». Η ομιλία θα πραγματοποιηθεί την Δευτέρα 25 Ιανουαρίου στις 7:30 μ.μ. στην αίθουσα του συλλόγου (Ιδομενέως 2, πλατεία Δέγλερη, Άγιος Ιερόθεος, Περιστέρι). Τηλέφωνο γραφείων: 210-5713290.

Πως να έρθετε: από την στάση «Αγ.Αντώνιος» του μετρό, παίρνοντας το λεωφορείο της γραμμής Αγ.Αντώνιος-Κηπούπολη αριθμός Α13 ή εναλλακτικά της γραμμής Αγ.Αντώνιος-Αγ.Ιερόθεος αριθμός 12 και κατεβαίνοντας στην στάση «πλατεία Δέγλερη».

Βουλευτικές εκλογές 2009: ένα ορόσημο για την Ριζοσπαστική Δεξιά και τον ΛΑ.Ο.Σ.

του Γιάννη Κολοβού *

Φωτογραφία από τις εκλογές της 4ης Οκτωβρίου 2009.

Οι βουλευτικές εκλογές του περασμένου Οκτωβρίου αποτέλεσαν ένα ορόσημο για την Ριζοσπαστική Δεξιά στην χώρα μας, αλλά και για το κόμμα που την εκφράζει, τον Λαϊκό Ορθόδοξο Συναγερμό. Το ορόσημο έγκειται στο ότι, με την επιτυχή παρουσία του και σε αυτήν την εκλογική αναμέτρηση, ο ΛΑ.Ο.Σ. «έγραψε ιστορία» καθιστάμενος το πρώτο κόμμα που προήλθε από τα δύο κόμματα εξουσίας (ΝΔ και ΠΑΣΟΚ) και το οποίο κατόρθωσε να εξασφαλίσει την είσοδό του στο Κοινοβούλιο σε δύο διαδοχικές εκλογικές αναμετρήσεις. Κάτι τέτοιο δεν πέτυχε ούτε η ΔΗΑΝΑ, ούτε η ΠΟΛΑΝ, ούτε το ΔΗΚΚΙ. Αντιθέτως, τα κόμματα αυτά μετά από μία θητεία στο Κοινοβούλιο παρήκμασαν και, τελικώς, εξαφανίσθηκαν από το πολιτικό σκηνικό. Αυτό όχι μόνο δεν συνέβη με τον ΛΑ.Ο.Σ. αλλά, αντιθέτως, εκείνος ενίσχυσε την θέση του, όπως δείχνουν τα συγκριτικά στοιχεία των βουλευτικών εκλογών του 2007 και του 2009.

	2009		2007			Ποσοστιαία Μεταβολή
	Ποσοστό	Ψήφοι	Ποσοστό	Ψήφοι	Διαφορά	Ποσοστό	Ψήφους
ΠΑΣΟΚ	43,92%	3.012.373	38,10%	2.727.279	285.094	15,3%	10,5%
Νέα Δημοκρατία	33,48%	2.295.967	41,84%	2.994.979	-699.012	-20,0%	-23,3%
ΚΚΕ	7,54%	517.154	8,15%	583.750	-66.596	-7,5%	-11,4%
ΛΑ.Ο.Σ.	5,63%	386.152	3,80%	271.809	114.343	48,2%	42,1%
ΣΥΡΙΖΑ	4,60%	315.627	5,04%	361.101	-45.474	-8,7%	-12,6%
Οικολόγοι Πράσινοι	2,53%	173.449	1,05%	75.502	97.947	141,0%	129,7%

Όπως φαίνεται και από τον παραπάνω πίνακα, ο ΛΑ.Ο.Σ. ήταν το μόνο κοινοβουλευτικό κόμμα της ελάσσονος αντιπολίτευσης που αύξησε το ποσοστό και τις ψήφους του. Αυτό, μάλιστα, το πέτυχε σε τέτοιο βαθμό ώστε οι ψήφοι που έλαβε ξεπερνούν σε απόλυτο αριθμό εκείνες των ευρωεκλογών του περασμένου Ιουνίου (366.615). Δηλαδή, η δύναμή του μέχρι τώρα αυξάνεται από αναμέτρηση σε αναμέτρηση. Αξίζει να «ακτινογραφηθεί» η επίδοση αυτή του ΛΑ.Ο.Σ. ώστε να εντοπισθούν τα ισχυρά σημεία αλλά και οι αδυναμίες του συγκεκριμένου κόμματος.

Οι συνθήκες της εκλογικής αναμέτρησης

Οι συνθήκες που επικρατούσαν κατά τον χρόνο προκήρυξης αυτού του εκλογικού αιφνιδιασμού εμπεριείχαν και θετικές αλλά και αρνητικές παραμέτρους για τον ΛΑ.Ο.Σ. Οι θετικές ήταν:

• το αίσθημα αισιοδοξίας και θετικής προοπτικής για τον ΛΑ.Ο.Σ. μετά την πολύ επιτυχημένη παρουσία στις πρόσφατες ευρωεκλογές
• η επιτυχημένη κοινοβουλευτική παρουσία του κόμματος, το οποίο αναγνωριζόταν από την Κοινή Γνώμη ως το καλύτερο κόμμα της αντιπολίτευσης – καλύτερο ακόμα και από το ΠΑΣΟΚ (!) [δες σχετικό εύρημα της Public Issue – Καθημερινή 11/9/2009]
• η μεγάλη αποσυσπείρωση των ψηφοφόρων της ΝΔ, η οποία είχε γίνει αισθητή ήδη από τις ευρωεκλογές
• η γενικευμένη αίσθηση που επικρατούσε σε όλο το εκλογικό σώμα – αλλά κυρίως μεταξύ των ψηφοφόρων της ΝΔ – ότι η ΝΔ θα έχανε τις εκλογές και μάλιστα με διαφορά
• η μεγάλη απογοήτευση των εκλογέων από την κυβερνητική θητεία της ΝΔ

Οι δύο τελευταίες παράμετροι σίγουρα δυσκόλεψαν σε σημαντικό βαθμό τις προσπάθειες της ΝΔ για την επανασυσπείρωση των ψηφοφόρων της του 2007.

Από την άλλη, όμως, υπήρχαν και αρνητικές παράμετροι που καθιστούσαν το έργο του ΛΑ.Ο.Σ. δυσχερέστερο:

• η θεματολογία της συγκεκριμένης εκλογικής αναμέτρησης, η οποία είχε τεθεί από το σχετικό διάγγελμα του πρωθυπουργού, αφορούσε κυρίως την οικονομία και άρα δεν ήταν προνομιακή για τον ΛΑ.Ο.Σ., όπως ήταν η αντίστοιχη των ευρωεκλογών όπου τις τελευταίες μέρες το θέμα της παράνομης μετανάστευσης είχε ανέβει στην προεκλογική θεματολογία. Αξίζει να σημειωθεί ότι τον Σεπτέμβριο του 2009 η μετανάστευση θεωρούνταν ως ένα από τα σημαντικά προβλήματα της χώρας μόλις από το 2% της Κοινής Γνώμης, όταν το αντίστοιχο ποσοστό τον Ιούλιο του 2009 ήταν 10% [δες σχετικό εύρημα της Public Issue – Καθημερινή 11/9/2009]. Αυτό, βεβαίως, οφείλεται σε σημαντικό βαθμό στην απουσία - κατά την προεκλογική περίοδο - περιστατικών αντίστοιχων με τις ταραχές που έλαβαν χώρα κατά τα τέλη του περασμένου Μαΐου στο κέντρο της Αθήνας μεταξύ εκατοντάδων μουσουλμάνων μεταναστών και δυνάμεων της αστυνομίας
• το δίλημμα που έθετε η ΝΔ προς τους δυσαρεστημένους ψηφοφόρους της περί επανόδου του ΠΑΣΟΚ στην εξουσία
• η απουσία μία «ηχηρής» μεταγραφής από τον χώρο της ΝΔ προς τον ΛΑ.Ο.Σ. – με την εξαίρεση εκείνης του πρώην διοικητή της ΕΥΠ πρέσβυ Ιωάννη Κοραντή

Με αυτά τα δεδομένα η κατά 42% αύξηση των ψήφων υπέρ του ΛΑ.Ο.Σ. σε σύγκριση με τις βουλευτικές εκλογές του 2007 και η συνακόλουθη ενίσχυση της κοινοβουλευτικής του παρουσίας, η οποία ανήλθε στους 15 βουλευτές, αποτελούν ένα σημαντικό επίτευγμα για το κόμμα. Αξιοσημείωτο είναι και το γεγονός ότι από τους 10 βουλευτές που εξελέγησαν με τον ΛΑ.Ο.Σ. το 2007, οι εννέα επανεξελέγησαν. Αυτό αποδεικνύει την αποδοχή και την επιβράβευση της κοινοβουλευτικής παρουσίας του κόμματος από τους ψηφοφόρους του.

Η ανάλυση του εκλογικού αποτελέσματος

Κατά τις βουλευτικές εκλογές του 2009 η δύναμη του δικομματισμού καταγράφηκε ως η χαμηλότερη των τελευταίων 30 ετών (77,4%), ενώ η αποχή ήταν υψηλή και έφθασε το 29,08%. Η δύναμη του ΛΑ.Ο.Σ. αυξήθηκε και στις 13 Διοικητικές Περιφέρειες της χώρας με μεγαλύτερη αύξηση στην Ανατολική Μακεδονία & Θράκη (Αυγή, 11/10/2009). Επιπλέον, σε 12 Εκλογικές Περιφέρειες ο ΛΑ.Ο.Σ. αναδείχθηκε τρίτο κόμμα. Αυτές ήταν οι εξής:

Περιφέρεια	Ποσοστό
Αττικής	8,23%
Δράμας	6,33%
Καβάλας	6,01%
Έβρου	5,92%
Λακωνίας	5,57%
Πέλλας	5,51%
Χαλκιδικής	5,49%
Πιερίας	5,34%
Σερρών	5,33%
Κορινθίας	5,28%
Καστοριάς	4,46%
Δωδεκανήσου	4,10%

Οι Εκλογικές Περιφέρειες στις οποίες το ποσοστό του ΛΑ.Ο.Σ. καταγράφηκε πάνω από το πανελλαδικό ποσοστό ήταν οι εξής:

Περιφέρεια	Θέση	Ποσοστό
Α' Θεσσαλονίκης	4	8,26%
Αττικής	3	8,23%
Α' Αθηνών	5	7,59%
Β' Πειραιώς	4	7,59%
Α' Πειραιώς	4	7,56%
Β' Θεσσαλονίκης	4	7,47%
Β' Αθηνών	5	7,28%
Κιλκίς	4	6,39%
Δράμας	3	6,33%
Βοιωτίας	4	6,18%
Ημαθίας	4	6,14%
Καβάλας	3	6,01%
Εύβοιας	4	6,01%
Έβρου	3	5,92%
Μαγνησίας	4	5,82%
Λάρισας	4	5,70%

Η επιτυχία αυτή του ΛΑ.Ο.Σ. δεν οφείλεται στην «υπερπροβολή» του από τους τηλεοπτικούς σταθμούς, καθώς από τα στοιχεία του ΕΣΡ δεν προκύπτει, ούτε γι’ αυτήν την εκλογική αναμέτρηση, κάτι τέτοιο. Σύμφωνα με τις μετρήσεις του ΕΣΡ κατά την προεκλογική περίοδο, η ποσοστιαία παρουσίαση των πολιτικών κομμάτων της ελάσσονος αντιπολίτευσης στα κεντρικά δελτία ειδήσεων ανά τηλεοπτικό σταθμό είχε ως εξής (Ελευθεροτυπία, 14/10/2009):

	ΚΚΕ	ΣΥΡΙΖΑ	ΛΑ.Ο.Σ.	Οικολόγοι-Πράσινοι
Alpha	13,9%	9%	8,6%	3,8%
Alter	8,7%	12,1%	6,2%	2,1%
ANT1	7,5%	6%	4,6%	1,8%
Mega	7,4%	9,7%	3,3%	2,4%
NET	11,9%	7,8%	7,1%	3,8%
ΣΚΑΪ	2,5%	5,2%	1,6%	2%
Star	7,7%	9,7%	3,7%	1,2%

Η «ακτινογραφία» των ψηφοφόρων του ΛΑ.Ο.Σ.

Σύμφωνα με τα στοιχεία του exit poll της VPRC τα κοινωνικοδημογραφικά χαρακτηριστικά των ψηφοφόρων του κόμματος είναι τα εξής:

Κατηγορία	%
Επικράτεια	5,63
Φύλο
Άνδρες	7
Γυναίκες	4
Ηλικιακή κατηγορία
18-24 ετών	8
25-34 ετών	9
35-44 ετών	9
45-54 ετών	5
55-64 ετών	4
65 ετών και άνω	3
Εκπαίδευση
Κατώτερη	3
Μέση	7
Ανώτερη	6
Ενεργός/Μη-ενεργός πληθυσμός
Ενεργοί	7
Άνεργοι	8
Μη-ενεργοί	4
Απασχόληση
Εργοδότες/Επιχειρηματίες	4
Αγρότες/Κτηνοτρόφοι/Ψαράδες	5
Ελεύθεροι Επαγγελματίες	10
Επαγγελματίες/Βιοτέχνες	8
Μισθωτοί Δημόσιου Τομέα	4
Μισθωτοί Ιδιωτικού Τομέα	9
Άνεργοι	8
Νοικοκυρές	4
Συνταξιούχοι Δημόσιου Τομέα	4
Συνταξιούχοι Ιδιωτικού Τομέα	4
Φοιτητές/Σπουδαστές/Μαθητές/Φαντάροι	6
Πολιτική Αυτοτοποθέτηση (Α/Δ)
Αριστερά	1
Κέντρο	7
Δεξιά	8
Αυτά δεν σημαίνουν τίποτα	7
ΔΓ/ΔΑ	9

Από τα στοιχεία αυτά προκύπτει ότι οι ψηφοφόροι του κόμματος είναι κυρίως άνδρες, νέοι σε ηλικία, αρκετά μορφωμένοι και ανήκουν στο δυναμικό και παραγωγικό κομμάτι της κοινωνίας.

Σύμφωνα με το ίδιο exit poll η συσπείρωση των ψηφοφόρων του ΛΑ.Ο.Σ. των βουλευτικών εκλογών του 2007 ήταν χαμηλή και οι επιλογές τους στις βουλευτικές εκλογές του 2009 ήταν οι εξής:

ΛΑ.Ο.Σ.	60% (συσπείρωση)
ΝΔ	18%
ΠΑΣΟΚ	14%
ΣΥΡΙΖΑ	2%
ΚΚΕ	1%
Οικολόγοι-Πράσινων	3%
Λοιποί	2%

Προς τον ΛΑ.Ο.Σ. μετακινήθηκε από τους ψηφοφόρους των άλλων κομμάτων του 2007:

ΝΔ	7%
ΠΑΣΟΚ	1%
ΚΚΕ	1%
ΣΥΡΙΖΑ	1%
Οικολόγοι-Πράσινοι	7%

Με βάση τα στοιχεία αυτά προκύπτει ο παρακάτω πίνακας:

Προέλευση ψηφοφόρων ΛΑ.Ο.Σ. 2009	Ποσοστό επί του συνόλου
ΠΑΣΟΚ	6,6%
Νέα Δημοκρατία	50,5%
ΚΚΕ	1,4%
ΛΑ.Ο.Σ.	39,3%
ΣΥΡΙΖΑ	0,9%
Οικολόγοι-Πράσινοι	1,3%

Από τα στοιχεία του πίνακα αυτού προκύπτει ότι οι μισοί ψηφοφόροι του ΛΑ.Ο.Σ. κατά τις βουλευτικές εκλογές του 2009 προήλθαν από την ΝΔ, ενώ άλλοι τέσσερις στους δέκα είναι «παλιοί» ψηφοφόροι του κόμματος. Αξιοσημείωτη είναι η εισροή προς τον ΛΑ.Ο.Σ. από το ΠΑΣΟΚ, ενώ πολύ μικρότερες σε απόλυτους αριθμούς είναι οι εισροές από τα υπόλοιπα κόμματα. Όπως εύστοχα επισημαίνει ο εκλογικός αναλυτής Τάκης Καφετζής: «Ένα μέρος [των ψηφοφόρων της ΝΔ του 2007], κατευθύνθηκε, και πάλι αυτή την φορά, σταθερά προς το κόμμα του κ. Καρατζαφέρη. Ο αρχηγός του ΛΑ.Ο.Σ. βλέπει να αυξάνονται τα δικά του «ποσοστά συνιδιοκτησίας στην δεξιά πολυκατοικία» (για να δανειστώ την επιτυχημένη διατύπωση του Ηλία Νικολακόπουλου, στα ΝΕΑ της 3ης Οκτωβρίου). Αυτό το στρώμα των ψηφοφόρων ανήκει στην ανανεούμενη παράδοση της «πραγματικής Δεξιάς», που λίγες ημέρες πριν από τις εκλογές την διεκδίκησε ο αρχηγός του ΛΑ.Ο.Σ., αυτοτοποθετούμενος στην «ΝΔ του Αβέρωφ»» (Ελευθεροτυπία, 6/10/2009).

Δυνατά σημεία – Αδυναμίες - Προοπτικές

Η προαναφερθείσα ανάλυση καταδεικνύει ότι ισχυρό σημείο του κόμματος αποτελεί η δυνατότητά του να λειτουργεί ως υποδοχέας σημαντικού τμήματος των δυσαρεστημένων ψηφοφόρων της ΝΔ, η οποία αποτελεί την κύρια δεξαμενή νέων ψηφοφόρων υπέρ του ΛΑ.Ο.Σ. Αντιστοίχως, σημείο αδυναμίας του ΛΑ.Ο.Σ. είναι το γεγονός ότι το εκλογικό του σώμα δεν είναι σταθεροποιημένο. Αυτό φαίνεται από την χαμηλή συσπείρωση των ψηφοφόρων του του 2007. Ενδεικτικό της «προβληματικότητας» του σημείου αυτού είναι το γεγονός ότι η συσπείρωση των ψηφοφόρων του ΛΑ.Ο.Σ. (60%) είναι μεγαλύτερη μόνο από την αντίστοιχη των ψηφοφόρων του ΣΥΡΙΖΑ (55%) και των Οικολόγων-Πράσινων (49%). Όταν, λοιπόν, η συσπείρωση ενός κόμματος που έχει μία επιτυχημένη κοινοβουλευτική παρουσία και κανένα εμφανές πρόβλημα συνοχής είναι σχετικά συγκρίσιμη με την συσπείρωση κομμάτων με σημαντικά εσωτερικά προβλήματα (ΣΥΡΙΖΑ) και νέων κομμάτων με «ρευστή» ακόμα ταυτότητα (Οικολόγοι-Πράσινοι), αυτό θα πρέπει να αποτελέσει σημείο σημαντικού προβληματισμού. Αξίζει χαρακτηριστικά να αναφερθεί ότι η συσπείρωση της ΝΔ έφθασε το 77%, ενώ εκείνη του ΚΚΕ το 80%.

Θα πρέπει, λοιπόν, η ηγεσία του ΛΑ.Ο.Σ. να ζητήσει από μία εταιρεία που ειδικεύεται σε ποιοτικές έρευνες Κοινής Γνώμης να διερευνήσει (μέσω focus groups ή άλλων μεθόδων) τους λόγους για τους οποίους τέσσερις στους δέκα ψηφοφόροι του κόμματος του 2007 δεν προτίμησαν τον ΛΑ.Ο.Σ. το 2009, παρά την επιτυχημένη κοινοβουλευτική του παρουσία. Επιπλέον, μία αντίστοιχη έρευνα θα μπορούσε να μελετήσει το γιατί ψηφοφόροι της ΝΔ του 2007 – ειδικά εκείνοι που αυτοχαρακτηρίζονται ως «δεξιοί» - προτίμησαν κάτι άλλο (π.χ. να ξαναψηφίσουν ΝΔ ή να απέχουν) και όχι να ψηφίσουν υπέρ του ΛΑ.Ο.Σ. Τα ευρήματα τέτοιων ερευνών θα είναι πολύ ενδιαφέροντα και τα στελέχη του ΛΑ.Ο.Σ. θα πρέπει να τα μελετήσουν με πολλή προσοχή, καθώς οι επόμενες βουλευτικές εκλογές δεν θα είναι εύκολη υπόθεση. Η ΝΔ θα έχει έναν νέο αρχηγό και επιπλέον, ως αντιπολίτευση πιά, θα μπορεί εύκολα να εμφανισθεί «αυστηρή» σε θέματα εξωτερικής πολιτικής, μετανάστευσης και δημόσιας τάξης και ασφάλειας. Έτσι, το έργο της ΝΔ να επανασυσπειρώσει τους ψηφοφόρους της και να αντιστρέψει τις διαρροές της προς τον ΛΑ.Ο.Σ. θα είναι ενδεχομένως πιο εύκολο.

Όπως έχουμε επισημάνει και σε αντίστοιχες προηγούμενες αναλύσεις (δες π.χ. σχετικό άρθρο για τις ευρωεκλογές του περασμένου Ιουνίου), η επιδίωξη του ΛΑ.Ο.Σ. θα πρέπει να είναι η «ιδεολογικοποίηση» της υπέρ του ψήφου. Αυτό επιτυγχάνεται μέσω της πολιτικής και προγραμματικής σαφήνειας και της παρουσίασης ιδεολογικών προταγμάτων τα οποία θα κάνουν τους ψηφοφόρους διαμαρτυρίας να αισθανθούν κοντά ή και να ταυτισθούν με τις ιδεολογικές αρχές και με τις πολιτικές προτάσεις του κόμματος και επομένως να μετατρέψουν την ψήφο τους σε «θετική» ψήφο υπέρ του κόμματος. Επιπλέον, η προγραμματική σαφήνεια – ειδικά σε θέματα αιχμής για το κόμμα (όπως είναι π.χ. τα εθνικά θέματα και το μεταναστευτικό) - θα πρέπει να επικεντρώνεται όχι μόνο στην διασαφήνιση της θέσης του κόμματος, αλλά και στην υπογράμμιση των διαφορών και στην επισήμανση των αδυναμιών των προτάσεων των άλλων κομμάτων (και κυρίως της ΝΔ), ώστε να μειωθεί η δυνατότητα «υποκλοπής» θεμάτων.

Η «ιδεολογικοποίηση» της υπέρ ΛΑ.Ο.Σ. ψήφου και η ιδεολογική κρίση της ΝΔ

Ένα καλό έναυσμα «ιδεολογικοποίησης» της ψήφου υπέρ του ΛΑ.Ο.Σ. αποτελεί η εκλογή νέου αρχηγού στην ΝΔ, η οποία συνδέεται και με την συνακόλουθη ιδεολογική κρίση που την μαστίζει κατά τα τελευταία χρόνια. Όπως είχε, προεκλογικά, υπογραμμίσει ο Τάκης Καφετζής: «Το κόμμα του κ. Καρατζαφέρη γιορτάζει, έγινε 9 χρόνων. Μεγαλώνοντας, αρχίζει να διεκδικεί αν όχι την πατρότητα, τουλάχιστον ένα μερίδιο εκπροσώπησης της αυθεντικής «ουσίας» της συντηρητικής παράταξης, της παράδοσής της, της ταυτότητάς της. Η εξέλιξη της εκλογικής δύναμης του ΛΑ.Ο.Σ. δείχνει ότι είναι μεν ένα μικρό κόμμα, αλλά δεν υπόκειται στην διάκριση μεταξύ εκλογών πρώτης και δεύτερης τάξης. Αυξάνει την δύναμή του κατά 90 χιλ. ψήφους στις ευρωεκλογές του 2004 σε σχέση με τις βουλευτικές εκλογές του ίδιου χρόνου, κρατάει αυτή την δύναμη με αυξητική τάση στις βουλευτικές του 2007, και φτάνει στις φετινές ευρωεκλογές κοντά στις 370 χιλ. ψήφους. Μια αύξηση μεγαλύτερη των 90 χιλ. ψήφων (της τάξης του 35%) σε σχέση με τις βουλευτικές του 2007, την στιγμή που μεγάλο μέρος του εκλογικού σώματος γύρναγε την πλάτη του στις κάλπες. Και έχει σημασία ότι η αύξηση αυτή είναι μεγαλύτερη σε περιφέρειες που ο ΛΑ.Ο.Σ. είχε μικρότερη εκλογική δύναμη (Δυτική Μακεδονία, Ήπειρος, Θεσσαλία, Στερεά Ελλάδα, Πελοπόννησος). Αν αυτή η τάση αυξητικής σταθερότητας του ΛΑ.Ο.Σ. καταγραφεί πάλι το βράδυ της 4ης Οκτωβρίου, και αν η επιρροή της Ν.Δ. στέκεται αντικριστά με το ιστορικά χαμηλό της του 1981, η επόμενη ημέρα θα θέσει ένα ζήτημα για τους νοικοκυραίους της «κεντροδεξιάς πολυκατοικίας»» (Ελευθεροτυπία, 19/9/2009).

Κατά τον αναπληρωτή καθηγητή Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο Αθηνών Μενέλαο Γκίβαλο: «Η κρίση για την ΝΔ αποκτά στρατηγικό χαρακτήρα. Αφορά την πολιτικοϊδεολογική της φυσιογνωμία, την κοινωνική της αντιπροσώπευση (ποια στρώματα, ποιες κοινωνικές συμμαχίες και σε ποια προοπτική θα εκφράζει), την ίδια την ηγεσία της, που θα κληθεί να επανοικοδομήσει την συντηρητική-φιλελεύθερη παράταξη» (Το Παρόν, 11/10/2009).

Αντίστοιχη διαπίστωση κάνει και ο πρώην γραμματέας Πολιτικού Σχεδιασμού της ΝΔ Νίκος Καραχάλιος ο οποίος τονίζει: «Η παράταξη θα πρέπει να βρει αρχηγό αυτόν που θα εκφράζει την ατζέντα της σύγχρονης ευρωπαϊκής Κεντροδεξιάς, μία σύγχρονη πολιτική πλατφόρμα. Πρώτα να βρούμε την πλατφόρμα και μετά τον αρχηγό» (Τα Νέα, 6/10/2009).

Η παράμετρος αυτή έχει εντοπισθεί και από υψηλόβαθμα στελέχη του ΛΑ.Ο.Σ. όπως ο Μάκης Βορίδης ο οποίος, προεκλογικά, σε συνέντευξή του υπογράμμισε: «Μετά τις εκλογές η ευρύτερη Δεξιά θα χρειαστεί μία στρατηγική της νίκης. Και αυτή είναι μία συζήτηση που συνδέεται με την ιδεολογία και την ταυτότητα της Δεξιάς στην Ελλάδα στην εποχή μας, είναι μία συζήτηση που συνδέεται με την ανάγκη να αντιμετωπισθούν χρόνια προβλήματα του μεταπολιτευτικού κράτους, είναι μία συζήτηση που έχει προγραμματικούς όρους και προϋποθέσεις. Τέλος είναι μία συζήτηση που εμπλέκει τα πολιτικά πρόσωπα και ό,τι καθένα από αυτά εισφέρει στην πολιτική ζωή. Δηλαδή, μετά τις εκλογές θα ανοίξει μία μεγάλη, σύνθετη και ενδιαφέρουσα συζήτηση για το μέλλον και την ταυτότητα της Δεξιάς στην Ελλάδα» (Press Time, 26-27/9/2009).

Μετά τα αποτελέσματα των πρόσφατων βουλευτικών εκλογών, ο ΛΑ.Ο.Σ. θα πρέπει όχι απλά να παρακολουθήσει, αλλά να συμμετάσχει ενεργά σε αυτήν την συζήτηση...

* Ο Γιάννης Κολοβός είναι επικοινωνιολόγος και συγγραφέας του βιβλίου «Άκρα Δεξιά και Ριζοσπαστική Δεξιά στην Ελλάδα και στην Δυτική Ευρώπη 1974-2004» το οποίο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πελασγός.

---

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στο τεύχος 20 (Νοέμβριος-Δεκέμβριος 2009) του διμηνιαίου περιοδικού Patria.

Βουλευτικές εκλογές 2009: ένα ορόσημο για την Ριζοσπαστική Δεξιά και τον ΛΑ.Ο.Σ.

του Γιάννη Κολοβού *

Φωτογραφία από τις εκλογές της 4ης Οκτωβρίου 2009.

Οι βουλευτικές εκλογές του περασμένου Οκτωβρίου αποτέλεσαν ένα ορόσημο για την Ριζοσπαστική Δεξιά στην χώρα μας, αλλά και για το κόμμα που την εκφράζει, τον Λαϊκό Ορθόδοξο Συναγερμό. Το ορόσημο έγκειται στο ότι, με την επιτυχή παρουσία του και σε αυτήν την εκλογική αναμέτρηση, ο ΛΑ.Ο.Σ. «έγραψε ιστορία» καθιστάμενος το πρώτο κόμμα που προήλθε από τα δύο κόμματα εξουσίας (ΝΔ και ΠΑΣΟΚ) και το οποίο κατόρθωσε να εξασφαλίσει την είσοδό του στο Κοινοβούλιο σε δύο διαδοχικές εκλογικές αναμετρήσεις. Κάτι τέτοιο δεν πέτυχε ούτε η ΔΗΑΝΑ, ούτε η ΠΟΛΑΝ, ούτε το ΔΗΚΚΙ. Αντιθέτως, τα κόμματα αυτά μετά από μία θητεία στο Κοινοβούλιο παρήκμασαν και, τελικώς, εξαφανίσθηκαν από το πολιτικό σκηνικό. Αυτό όχι μόνο δεν συνέβη με τον ΛΑ.Ο.Σ. αλλά, αντιθέτως, εκείνος ενίσχυσε την θέση του, όπως δείχνουν τα συγκριτικά στοιχεία των βουλευτικών εκλογών του 2007 και του 2009.

	2009		2007			Ποσοστιαία Μεταβολή
	Ποσοστό	Ψήφοι	Ποσοστό	Ψήφοι	Διαφορά	Ποσοστό	Ψήφους
ΠΑΣΟΚ	43,92%	3.012.373	38,10%	2.727.279	285.094	15,3%	10,5%
Νέα Δημοκρατία	33,48%	2.295.967	41,84%	2.994.979	-699.012	-20,0%	-23,3%
ΚΚΕ	7,54%	517.154	8,15%	583.750	-66.596	-7,5%	-11,4%
ΛΑ.Ο.Σ.	5,63%	386.152	3,80%	271.809	114.343	48,2%	42,1%
ΣΥΡΙΖΑ	4,60%	315.627	5,04%	361.101	-45.474	-8,7%	-12,6%
Οικολόγοι Πράσινοι	2,53%	173.449	1,05%	75.502	97.947	141,0%	129,7%

Όπως φαίνεται και από τον παραπάνω πίνακα, ο ΛΑ.Ο.Σ. ήταν το μόνο κοινοβουλευτικό κόμμα της ελάσσονος αντιπολίτευσης που αύξησε το ποσοστό και τις ψήφους του. Αυτό, μάλιστα, το πέτυχε σε τέτοιο βαθμό ώστε οι ψήφοι που έλαβε ξεπερνούν σε απόλυτο αριθμό εκείνες των ευρωεκλογών του περασμένου Ιουνίου (366.615). Δηλαδή, η δύναμή του μέχρι τώρα αυξάνεται από αναμέτρηση σε αναμέτρηση. Αξίζει να «ακτινογραφηθεί» η επίδοση αυτή του ΛΑ.Ο.Σ. ώστε να εντοπισθούν τα ισχυρά σημεία αλλά και οι αδυναμίες του συγκεκριμένου κόμματος.

Οι συνθήκες της εκλογικής αναμέτρησης

Οι συνθήκες που επικρατούσαν κατά τον χρόνο προκήρυξης αυτού του εκλογικού αιφνιδιασμού εμπεριείχαν και θετικές αλλά και αρνητικές παραμέτρους για τον ΛΑ.Ο.Σ. Οι θετικές ήταν:

• το αίσθημα αισιοδοξίας και θετικής προοπτικής για τον ΛΑ.Ο.Σ. μετά την πολύ επιτυχημένη παρουσία στις πρόσφατες ευρωεκλογές
• η επιτυχημένη κοινοβουλευτική παρουσία του κόμματος, το οποίο αναγνωριζόταν από την Κοινή Γνώμη ως το καλύτερο κόμμα της αντιπολίτευσης – καλύτερο ακόμα και από το ΠΑΣΟΚ (!) [δες σχετικό εύρημα της Public Issue – Καθημερινή 11/9/2009]
• η μεγάλη αποσυσπείρωση των ψηφοφόρων της ΝΔ, η οποία είχε γίνει αισθητή ήδη από τις ευρωεκλογές
• η γενικευμένη αίσθηση που επικρατούσε σε όλο το εκλογικό σώμα – αλλά κυρίως μεταξύ των ψηφοφόρων της ΝΔ – ότι η ΝΔ θα έχανε τις εκλογές και μάλιστα με διαφορά
• η μεγάλη απογοήτευση των εκλογέων από την κυβερνητική θητεία της ΝΔ

Οι δύο τελευταίες παράμετροι σίγουρα δυσκόλεψαν σε σημαντικό βαθμό τις προσπάθειες της ΝΔ για την επανασυσπείρωση των ψηφοφόρων της του 2007.

Από την άλλη, όμως, υπήρχαν και αρνητικές παράμετροι που καθιστούσαν το έργο του ΛΑ.Ο.Σ. δυσχερέστερο:

• η θεματολογία της συγκεκριμένης εκλογικής αναμέτρησης, η οποία είχε τεθεί από το σχετικό διάγγελμα του πρωθυπουργού, αφορούσε κυρίως την οικονομία και άρα δεν ήταν προνομιακή για τον ΛΑ.Ο.Σ., όπως ήταν η αντίστοιχη των ευρωεκλογών όπου τις τελευταίες μέρες το θέμα της παράνομης μετανάστευσης είχε ανέβει στην προεκλογική θεματολογία. Αξίζει να σημειωθεί ότι τον Σεπτέμβριο του 2009 η μετανάστευση θεωρούνταν ως ένα από τα σημαντικά προβλήματα της χώρας μόλις από το 2% της Κοινής Γνώμης, όταν το αντίστοιχο ποσοστό τον Ιούλιο του 2009 ήταν 10% [δες σχετικό εύρημα της Public Issue – Καθημερινή 11/9/2009]. Αυτό, βεβαίως, οφείλεται σε σημαντικό βαθμό στην απουσία - κατά την προεκλογική περίοδο - περιστατικών αντίστοιχων με τις ταραχές που έλαβαν χώρα κατά τα τέλη του περασμένου Μαΐου στο κέντρο της Αθήνας μεταξύ εκατοντάδων μουσουλμάνων μεταναστών και δυνάμεων της αστυνομίας
• το δίλημμα που έθετε η ΝΔ προς τους δυσαρεστημένους ψηφοφόρους της περί επανόδου του ΠΑΣΟΚ στην εξουσία
• η απουσία μία «ηχηρής» μεταγραφής από τον χώρο της ΝΔ προς τον ΛΑ.Ο.Σ. – με την εξαίρεση εκείνης του πρώην διοικητή της ΕΥΠ πρέσβυ Ιωάννη Κοραντή

Με αυτά τα δεδομένα η κατά 42% αύξηση των ψήφων υπέρ του ΛΑ.Ο.Σ. σε σύγκριση με τις βουλευτικές εκλογές του 2007 και η συνακόλουθη ενίσχυση της κοινοβουλευτικής του παρουσίας, η οποία ανήλθε στους 15 βουλευτές, αποτελούν ένα σημαντικό επίτευγμα για το κόμμα. Αξιοσημείωτο είναι και το γεγονός ότι από τους 10 βουλευτές που εξελέγησαν με τον ΛΑ.Ο.Σ. το 2007, οι εννέα επανεξελέγησαν. Αυτό αποδεικνύει την αποδοχή και την επιβράβευση της κοινοβουλευτικής παρουσίας του κόμματος από τους ψηφοφόρους του.

Η ανάλυση του εκλογικού αποτελέσματος

Κατά τις βουλευτικές εκλογές του 2009 η δύναμη του δικομματισμού καταγράφηκε ως η χαμηλότερη των τελευταίων 30 ετών (77,4%), ενώ η αποχή ήταν υψηλή και έφθασε το 29,08%. Η δύναμη του ΛΑ.Ο.Σ. αυξήθηκε και στις 13 Διοικητικές Περιφέρειες της χώρας με μεγαλύτερη αύξηση στην Ανατολική Μακεδονία & Θράκη (Αυγή, 11/10/2009). Επιπλέον, σε 12 Εκλογικές Περιφέρειες ο ΛΑ.Ο.Σ. αναδείχθηκε τρίτο κόμμα. Αυτές ήταν οι εξής:

Περιφέρεια	Ποσοστό
Αττικής	8,23%
Δράμας	6,33%
Καβάλας	6,01%
Έβρου	5,92%
Λακωνίας	5,57%
Πέλλας	5,51%
Χαλκιδικής	5,49%
Πιερίας	5,34%
Σερρών	5,33%
Κορινθίας	5,28%
Καστοριάς	4,46%
Δωδεκανήσου	4,10%

Οι Εκλογικές Περιφέρειες στις οποίες το ποσοστό του ΛΑ.Ο.Σ. καταγράφηκε πάνω από το πανελλαδικό ποσοστό ήταν οι εξής:

Περιφέρεια	Θέση	Ποσοστό
Α' Θεσσαλονίκης	4	8,26%
Αττικής	3	8,23%
Α' Αθηνών	5	7,59%
Β' Πειραιώς	4	7,59%
Α' Πειραιώς	4	7,56%
Β' Θεσσαλονίκης	4	7,47%
Β' Αθηνών	5	7,28%
Κιλκίς	4	6,39%
Δράμας	3	6,33%
Βοιωτίας	4	6,18%
Ημαθίας	4	6,14%
Καβάλας	3	6,01%
Εύβοιας	4	6,01%
Έβρου	3	5,92%
Μαγνησίας	4	5,82%
Λάρισας	4	5,70%

Η επιτυχία αυτή του ΛΑ.Ο.Σ. δεν οφείλεται στην «υπερπροβολή» του από τους τηλεοπτικούς σταθμούς, καθώς από τα στοιχεία του ΕΣΡ δεν προκύπτει, ούτε γι’ αυτήν την εκλογική αναμέτρηση, κάτι τέτοιο. Σύμφωνα με τις μετρήσεις του ΕΣΡ κατά την προεκλογική περίοδο, η ποσοστιαία παρουσίαση των πολιτικών κομμάτων της ελάσσονος αντιπολίτευσης στα κεντρικά δελτία ειδήσεων ανά τηλεοπτικό σταθμό είχε ως εξής (Ελευθεροτυπία, 14/10/2009):

	ΚΚΕ	ΣΥΡΙΖΑ	ΛΑ.Ο.Σ.	Οικολόγοι-Πράσινοι
Alpha	13,9%	9%	8,6%	3,8%
Alter	8,7%	12,1%	6,2%	2,1%
ANT1	7,5%	6%	4,6%	1,8%
Mega	7,4%	9,7%	3,3%	2,4%
NET	11,9%	7,8%	7,1%	3,8%
ΣΚΑΪ	2,5%	5,2%	1,6%	2%
Star	7,7%	9,7%	3,7%	1,2%

Η «ακτινογραφία» των ψηφοφόρων του ΛΑ.Ο.Σ.

Σύμφωνα με τα στοιχεία του exit poll της VPRC τα κοινωνικοδημογραφικά χαρακτηριστικά των ψηφοφόρων του κόμματος είναι τα εξής:

Κατηγορία	%
Επικράτεια	5,63
Φύλο
Άνδρες	7
Γυναίκες	4
Ηλικιακή κατηγορία
18-24 ετών	8
25-34 ετών	9
35-44 ετών	9
45-54 ετών	5
55-64 ετών	4
65 ετών και άνω	3
Εκπαίδευση
Κατώτερη	3
Μέση	7
Ανώτερη	6
Ενεργός/Μη-ενεργός πληθυσμός
Ενεργοί	7
Άνεργοι	8
Μη-ενεργοί	4
Απασχόληση
Εργοδότες/Επιχειρηματίες	4
Αγρότες/Κτηνοτρόφοι/Ψαράδες	5
Ελεύθεροι Επαγγελματίες	10
Επαγγελματίες/Βιοτέχνες	8
Μισθωτοί Δημόσιου Τομέα	4
Μισθωτοί Ιδιωτικού Τομέα	9
Άνεργοι	8
Νοικοκυρές	4
Συνταξιούχοι Δημόσιου Τομέα	4
Συνταξιούχοι Ιδιωτικού Τομέα	4
Φοιτητές/Σπουδαστές/Μαθητές/Φαντάροι	6
Πολιτική Αυτοτοποθέτηση (Α/Δ)
Αριστερά	1
Κέντρο	7
Δεξιά	8
Αυτά δεν σημαίνουν τίποτα	7
ΔΓ/ΔΑ	9

Από τα στοιχεία αυτά προκύπτει ότι οι ψηφοφόροι του κόμματος είναι κυρίως άνδρες, νέοι σε ηλικία, αρκετά μορφωμένοι και ανήκουν στο δυναμικό και παραγωγικό κομμάτι της κοινωνίας.

Σύμφωνα με το ίδιο exit poll η συσπείρωση των ψηφοφόρων του ΛΑ.Ο.Σ. των βουλευτικών εκλογών του 2007 ήταν χαμηλή και οι επιλογές τους στις βουλευτικές εκλογές του 2009 ήταν οι εξής:

ΛΑ.Ο.Σ.	60% (συσπείρωση)
ΝΔ	18%
ΠΑΣΟΚ	14%
ΣΥΡΙΖΑ	2%
ΚΚΕ	1%
Οικολόγοι-Πράσινων	3%
Λοιποί	2%

Προς τον ΛΑ.Ο.Σ. μετακινήθηκε από τους ψηφοφόρους των άλλων κομμάτων του 2007:

ΝΔ	7%
ΠΑΣΟΚ	1%
ΚΚΕ	1%
ΣΥΡΙΖΑ	1%
Οικολόγοι-Πράσινοι	7%

Με βάση τα στοιχεία αυτά προκύπτει ο παρακάτω πίνακας:

Προέλευση ψηφοφόρων ΛΑ.Ο.Σ. 2009	Ποσοστό επί του συνόλου
ΠΑΣΟΚ	6,6%
Νέα Δημοκρατία	50,5%
ΚΚΕ	1,4%
ΛΑ.Ο.Σ.	39,3%
ΣΥΡΙΖΑ	0,9%
Οικολόγοι-Πράσινοι	1,3%

Από τα στοιχεία του πίνακα αυτού προκύπτει ότι οι μισοί ψηφοφόροι του ΛΑ.Ο.Σ. κατά τις βουλευτικές εκλογές του 2009 προήλθαν από την ΝΔ, ενώ άλλοι τέσσερις στους δέκα είναι «παλιοί» ψηφοφόροι του κόμματος. Αξιοσημείωτη είναι η εισροή προς τον ΛΑ.Ο.Σ. από το ΠΑΣΟΚ, ενώ πολύ μικρότερες σε απόλυτους αριθμούς είναι οι εισροές από τα υπόλοιπα κόμματα. Όπως εύστοχα επισημαίνει ο εκλογικός αναλυτής Τάκης Καφετζής: «Ένα μέρος [των ψηφοφόρων της ΝΔ του 2007], κατευθύνθηκε, και πάλι αυτή την φορά, σταθερά προς το κόμμα του κ. Καρατζαφέρη. Ο αρχηγός του ΛΑ.Ο.Σ. βλέπει να αυξάνονται τα δικά του «ποσοστά συνιδιοκτησίας στην δεξιά πολυκατοικία» (για να δανειστώ την επιτυχημένη διατύπωση του Ηλία Νικολακόπουλου, στα ΝΕΑ της 3ης Οκτωβρίου). Αυτό το στρώμα των ψηφοφόρων ανήκει στην ανανεούμενη παράδοση της «πραγματικής Δεξιάς», που λίγες ημέρες πριν από τις εκλογές την διεκδίκησε ο αρχηγός του ΛΑ.Ο.Σ., αυτοτοποθετούμενος στην «ΝΔ του Αβέρωφ»» (Ελευθεροτυπία, 6/10/2009).

Δυνατά σημεία – Αδυναμίες - Προοπτικές

Η προαναφερθείσα ανάλυση καταδεικνύει ότι ισχυρό σημείο του κόμματος αποτελεί η δυνατότητά του να λειτουργεί ως υποδοχέας σημαντικού τμήματος των δυσαρεστημένων ψηφοφόρων της ΝΔ, η οποία αποτελεί την κύρια δεξαμενή νέων ψηφοφόρων υπέρ του ΛΑ.Ο.Σ. Αντιστοίχως, σημείο αδυναμίας του ΛΑ.Ο.Σ. είναι το γεγονός ότι το εκλογικό του σώμα δεν είναι σταθεροποιημένο. Αυτό φαίνεται από την χαμηλή συσπείρωση των ψηφοφόρων του του 2007. Ενδεικτικό της «προβληματικότητας» του σημείου αυτού είναι το γεγονός ότι η συσπείρωση των ψηφοφόρων του ΛΑ.Ο.Σ. (60%) είναι μεγαλύτερη μόνο από την αντίστοιχη των ψηφοφόρων του ΣΥΡΙΖΑ (55%) και των Οικολόγων-Πράσινων (49%). Όταν, λοιπόν, η συσπείρωση ενός κόμματος που έχει μία επιτυχημένη κοινοβουλευτική παρουσία και κανένα εμφανές πρόβλημα συνοχής είναι σχετικά συγκρίσιμη με την συσπείρωση κομμάτων με σημαντικά εσωτερικά προβλήματα (ΣΥΡΙΖΑ) και νέων κομμάτων με «ρευστή» ακόμα ταυτότητα (Οικολόγοι-Πράσινοι), αυτό θα πρέπει να αποτελέσει σημείο σημαντικού προβληματισμού. Αξίζει χαρακτηριστικά να αναφερθεί ότι η συσπείρωση της ΝΔ έφθασε το 77%, ενώ εκείνη του ΚΚΕ το 80%.

Θα πρέπει, λοιπόν, η ηγεσία του ΛΑ.Ο.Σ. να ζητήσει από μία εταιρεία που ειδικεύεται σε ποιοτικές έρευνες Κοινής Γνώμης να διερευνήσει (μέσω focus groups ή άλλων μεθόδων) τους λόγους για τους οποίους τέσσερις στους δέκα ψηφοφόροι του κόμματος του 2007 δεν προτίμησαν τον ΛΑ.Ο.Σ. το 2009, παρά την επιτυχημένη κοινοβουλευτική του παρουσία. Επιπλέον, μία αντίστοιχη έρευνα θα μπορούσε να μελετήσει το γιατί ψηφοφόροι της ΝΔ του 2007 – ειδικά εκείνοι που αυτοχαρακτηρίζονται ως «δεξιοί» - προτίμησαν κάτι άλλο (π.χ. να ξαναψηφίσουν ΝΔ ή να απέχουν) και όχι να ψηφίσουν υπέρ του ΛΑ.Ο.Σ. Τα ευρήματα τέτοιων ερευνών θα είναι πολύ ενδιαφέροντα και τα στελέχη του ΛΑ.Ο.Σ. θα πρέπει να τα μελετήσουν με πολλή προσοχή, καθώς οι επόμενες βουλευτικές εκλογές δεν θα είναι εύκολη υπόθεση. Η ΝΔ θα έχει έναν νέο αρχηγό και επιπλέον, ως αντιπολίτευση πιά, θα μπορεί εύκολα να εμφανισθεί «αυστηρή» σε θέματα εξωτερικής πολιτικής, μετανάστευσης και δημόσιας τάξης και ασφάλειας. Έτσι, το έργο της ΝΔ να επανασυσπειρώσει τους ψηφοφόρους της και να αντιστρέψει τις διαρροές της προς τον ΛΑ.Ο.Σ. θα είναι ενδεχομένως πιο εύκολο.

Όπως έχουμε επισημάνει και σε αντίστοιχες προηγούμενες αναλύσεις (δες π.χ. σχετικό άρθρο για τις ευρωεκλογές του περασμένου Ιουνίου), η επιδίωξη του ΛΑ.Ο.Σ. θα πρέπει να είναι η «ιδεολογικοποίηση» της υπέρ του ψήφου. Αυτό επιτυγχάνεται μέσω της πολιτικής και προγραμματικής σαφήνειας και της παρουσίασης ιδεολογικών προταγμάτων τα οποία θα κάνουν τους ψηφοφόρους διαμαρτυρίας να αισθανθούν κοντά ή και να ταυτισθούν με τις ιδεολογικές αρχές και με τις πολιτικές προτάσεις του κόμματος και επομένως να μετατρέψουν την ψήφο τους σε «θετική» ψήφο υπέρ του κόμματος. Επιπλέον, η προγραμματική σαφήνεια – ειδικά σε θέματα αιχμής για το κόμμα (όπως είναι π.χ. τα εθνικά θέματα και το μεταναστευτικό) - θα πρέπει να επικεντρώνεται όχι μόνο στην διασαφήνιση της θέσης του κόμματος, αλλά και στην υπογράμμιση των διαφορών και στην επισήμανση των αδυναμιών των προτάσεων των άλλων κομμάτων (και κυρίως της ΝΔ), ώστε να μειωθεί η δυνατότητα «υποκλοπής» θεμάτων.

Η «ιδεολογικοποίηση» της υπέρ ΛΑ.Ο.Σ. ψήφου και η ιδεολογική κρίση της ΝΔ

Ένα καλό έναυσμα «ιδεολογικοποίησης» της ψήφου υπέρ του ΛΑ.Ο.Σ. αποτελεί η εκλογή νέου αρχηγού στην ΝΔ, η οποία συνδέεται και με την συνακόλουθη ιδεολογική κρίση που την μαστίζει κατά τα τελευταία χρόνια. Όπως είχε, προεκλογικά, υπογραμμίσει ο Τάκης Καφετζής: «Το κόμμα του κ. Καρατζαφέρη γιορτάζει, έγινε 9 χρόνων. Μεγαλώνοντας, αρχίζει να διεκδικεί αν όχι την πατρότητα, τουλάχιστον ένα μερίδιο εκπροσώπησης της αυθεντικής «ουσίας» της συντηρητικής παράταξης, της παράδοσής της, της ταυτότητάς της. Η εξέλιξη της εκλογικής δύναμης του ΛΑ.Ο.Σ. δείχνει ότι είναι μεν ένα μικρό κόμμα, αλλά δεν υπόκειται στην διάκριση μεταξύ εκλογών πρώτης και δεύτερης τάξης. Αυξάνει την δύναμή του κατά 90 χιλ. ψήφους στις ευρωεκλογές του 2004 σε σχέση με τις βουλευτικές εκλογές του ίδιου χρόνου, κρατάει αυτή την δύναμη με αυξητική τάση στις βουλευτικές του 2007, και φτάνει στις φετινές ευρωεκλογές κοντά στις 370 χιλ. ψήφους. Μια αύξηση μεγαλύτερη των 90 χιλ. ψήφων (της τάξης του 35%) σε σχέση με τις βουλευτικές του 2007, την στιγμή που μεγάλο μέρος του εκλογικού σώματος γύρναγε την πλάτη του στις κάλπες. Και έχει σημασία ότι η αύξηση αυτή είναι μεγαλύτερη σε περιφέρειες που ο ΛΑ.Ο.Σ. είχε μικρότερη εκλογική δύναμη (Δυτική Μακεδονία, Ήπειρος, Θεσσαλία, Στερεά Ελλάδα, Πελοπόννησος). Αν αυτή η τάση αυξητικής σταθερότητας του ΛΑ.Ο.Σ. καταγραφεί πάλι το βράδυ της 4ης Οκτωβρίου, και αν η επιρροή της Ν.Δ. στέκεται αντικριστά με το ιστορικά χαμηλό της του 1981, η επόμενη ημέρα θα θέσει ένα ζήτημα για τους νοικοκυραίους της «κεντροδεξιάς πολυκατοικίας»» (Ελευθεροτυπία, 19/9/2009).

Κατά τον αναπληρωτή καθηγητή Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο Αθηνών Μενέλαο Γκίβαλο: «Η κρίση για την ΝΔ αποκτά στρατηγικό χαρακτήρα. Αφορά την πολιτικοϊδεολογική της φυσιογνωμία, την κοινωνική της αντιπροσώπευση (ποια στρώματα, ποιες κοινωνικές συμμαχίες και σε ποια προοπτική θα εκφράζει), την ίδια την ηγεσία της, που θα κληθεί να επανοικοδομήσει την συντηρητική-φιλελεύθερη παράταξη» (Το Παρόν, 11/10/2009).

Αντίστοιχη διαπίστωση κάνει και ο πρώην γραμματέας Πολιτικού Σχεδιασμού της ΝΔ Νίκος Καραχάλιος ο οποίος τονίζει: «Η παράταξη θα πρέπει να βρει αρχηγό αυτόν που θα εκφράζει την ατζέντα της σύγχρονης ευρωπαϊκής Κεντροδεξιάς, μία σύγχρονη πολιτική πλατφόρμα. Πρώτα να βρούμε την πλατφόρμα και μετά τον αρχηγό» (Τα Νέα, 6/10/2009).

Η παράμετρος αυτή έχει εντοπισθεί και από υψηλόβαθμα στελέχη του ΛΑ.Ο.Σ. όπως ο Μάκης Βορίδης ο οποίος, προεκλογικά, σε συνέντευξή του υπογράμμισε: «Μετά τις εκλογές η ευρύτερη Δεξιά θα χρειαστεί μία στρατηγική της νίκης. Και αυτή είναι μία συζήτηση που συνδέεται με την ιδεολογία και την ταυτότητα της Δεξιάς στην Ελλάδα στην εποχή μας, είναι μία συζήτηση που συνδέεται με την ανάγκη να αντιμετωπισθούν χρόνια προβλήματα του μεταπολιτευτικού κράτους, είναι μία συζήτηση που έχει προγραμματικούς όρους και προϋποθέσεις. Τέλος είναι μία συζήτηση που εμπλέκει τα πολιτικά πρόσωπα και ό,τι καθένα από αυτά εισφέρει στην πολιτική ζωή. Δηλαδή, μετά τις εκλογές θα ανοίξει μία μεγάλη, σύνθετη και ενδιαφέρουσα συζήτηση για το μέλλον και την ταυτότητα της Δεξιάς στην Ελλάδα» (Press Time, 26-27/9/2009).

Μετά τα αποτελέσματα των πρόσφατων βουλευτικών εκλογών, ο ΛΑ.Ο.Σ. θα πρέπει όχι απλά να παρακολουθήσει, αλλά να συμμετάσχει ενεργά σε αυτήν την συζήτηση...

* Ο Γιάννης Κολοβός είναι επικοινωνιολόγος και συγγραφέας του βιβλίου «Άκρα Δεξιά και Ριζοσπαστική Δεξιά στην Ελλάδα και στην Δυτική Ευρώπη 1974-2004» το οποίο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πελασγός.

---

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στο τεύχος 20 (Νοέμβριος-Δεκέμβριος 2009) του διμηνιαίου περιοδικού Patria.

Το αφιέρωμα του «Άρδην» για το μεταναστευτικό

«Πώς να εντοπίζεις το πρόβλημα και να μην βρίσκεις την λύση» θα μπορούσε να είναι ο τίτλος του αφιερώματος του περιοδικού «Άρδην» στο μεταναστευτικό.

Σοβαρό προβληματισμό πρέπει να προκάλεσε στον κάθε καλόπιστο αναγνώστη το πρόσφατο αφιέρωμα του «Άρδην» για το μεταναστευτικό πρόβλημα της χώρας (τ. 77, Οκτώβριος - Νοέμβριος 2009). Και αυτό γιατί, ενώ το περιοδικό επισημαίνει σωστά τις παραμέτρους του προβλήματος, οι λύσεις που προτείνει αποτελούν, στην καλύτερη περίπτωση, ημίμετρα. Ενδεικτική της αντίφασης που επικρατεί στο συγκεκριμένο αφιέρωμα είναι το γεγονός ότι στην ουσία το «Άρδην» καταλήγει να προτείνει αυτό που το ίδιο καταδικάζει!

Η ανάλυση του «Άρδην»

Ας πάρουμε, όμως, τα πράγματα από την αρχή. Σε άρθρο που εκφράζει την σύνταξη του περιοδικού (Ελληνικό έθνος και σύγχρονη μετανάστευση, σελ. 21-24) η επισήμανση των παραμέτρων του προβλήματος είναι σωστή. Πιο συγκεκριμένα επισημαίνεται ότι:

• «Η μετανάστευση αποτελεί ίσως το μεγαλύτερο εθνικό ζήτημα της Ελλάδας σήμερα» (σελ. 21).
• Το πρόβλημα είναι ζήτημα πληθυσμιακών μεγεθών: «Αρκεί τα μεγέθη των ξένων πληθυσμών να μην είναι τέτοια που να αλλοιώνουν την πολιτική, κοινωνική και πολιτισμική πραγματικότητα της χώρας» (σελ. 24).
• Η πολιτισμική διαφορά κάποιων μεταναστευτικών κοινοτήτων από τον γηγενή πληθυσμό καθιστά ανέφικτη την ενσωμάτωσή τους: «Η μαζική μετανάστευση, ιδιαίτερα πληθυσμών με μεγάλη πολιτισμική διαφορά από τους Έλληνες, που σε καμία περίπτωση δεν πρόκειται να ενσωματωθούν – τουλάχιστον στο προβλεπτό μέλλον» (σελ. 23).
• Η μετανάστευση από όμορες, αλλά και από μουσουλμανικές χώρες, περικλείει κινδύνους για την εθνική κυριαρχία και ασφάλεια: «Η μετανάστευση στην Ελλάδα πληθυσμών από τις γειτονικές χώρες με τις οποίες εξακολουθούν να υπάρχουν άλυτα ή ανεπούλωτα ακόμα ιστορικά ζητήματα – το μακεδονικό, η τουρκική επιθετικότητα και οι αλβανικές διεκδικήσεις στην Τσαμουριά – κινδυνεύουν να μεταβάλουν τους μετανάστες εργάτες από αυτές τις χώρες, ή ένα μέρος τους, σε μειονότητες, οι οποίες αύριο θα διεκδικήσουν μειονοτικά δικαιώματα. Επιπλέον, η ενίσχυση μουσουλμανικών πληθυσμών από την Αφρική και την Κεντρική Ασία, θα φέρει σύντομα αυτούς τους πληθυσμούς υπό την «προστασία» της Τουρκίας» (σελ. 23).

Όμως, παρά τον σωστό και πλήρη εντοπισμό των βασικών παραμέτρων του προβλήματος, η προτεινόμενη δέσμη λύσεων είναι ανεπαρκής και αντιφατική. Το «Άρδην» κάνει λόγο για «άφιξη εκατοντάδων χιλιάδων, αν όχι εκατομμυρίων ανθρώπων στην Ελλάδα» (σελ. 22), η οποία κατά τον κ. Ρακκά «δέχεται πολύ μεγαλύτερη πίεση από τα μεταναστευτικά ρεύματα απ’ ό,τι οι χώρες της Κεντρικής Ευρώπης» (σελ. 59). Οι παραδοχές αυτές, σε συνδυασμό με την θέση του περιοδικού περί ορισμού ενός επιθυμητού αριθμού μεταναστών (δες παρακάτω), θα έπρεπε να οδηγήσουν και στον καθορισμό κάποιων κριτηρίων με βάση τα οποία θα επιλεγούν για να παραμείνουν στην χώρα μας οι καλύτεροι και χρησιμότεροι εκ των μεταναστών και εξ’ αυτών όσοι έχουν τις μεγαλύτερες δυνατότητες ενσωμάτωσης. Δυστυχώς, αναφορά σε τέτοια κριτήρια δεν γίνεται σε κανένα σημείο του αφιερώματος.

Επιπλέον, ουδεμία αναφορά γίνεται και ουδεμία κριτική ασκείται στην πρακτική των εκ των υστέρων νομιμοποιήσεων την οποία ακολούθησαν διαδοχικές κυβερνήσεις κατά τα τελευταία 20 έτη και η οποία κατέστησε την χώρα μας ακόμα μεγαλύτερο πόλο έλξης παράνομων μεταναστών. Όμως, αν δεν υπογραμμισθεί εντόνως το λανθασμένο περιεχόμενο της πρακτικής των εκ των υστέρων νομιμοποιήσεων, δεν θα γίνει αντιληπτός ο λόγος για τον οποίον θα πρέπει να ληφθεί ειδική μέριμνα ώστε τα αποτελέσματα αυτής της πρακτικής να αντιστραφούν.

Τέλος, δεν αναφέρεται σε κανένα σημείο του αφιερώματος το ότι η συντριπτική πλειονότητα των εκ των υστέρων νομιμοποιημένων μεταναστών στην χώρα μας έχουν άδεια παραμονής διετούς διάρκειας, η ανανέωση της οποίας είναι στην διακριτική ευχέρεια του κράτους αν και εφ’ όσον κρίνει ότι η παρουσία του κάθε συγκεκριμένου μετανάστη εξακολουθεί να είναι απαραίτητη και να πληροί κάποια κριτήρια. Επομένως, η μη-ανανέωση τέτοιων αδειών παραμονής δεν αποτελεί καταπάτηση κάποιου δικαιώματος του μετανάστη, αλλά μία άσκηση ενός δικαιώματος εκ μέρους του κράτους. Σε αυτές τις περιπτώσεις θα μπορούσε να υπάρχει και η παροχή κάποιου είδους οικονομικής αποζημίωσης.

Οι προτάσεις του «Άρδην»

Το «Άρδην» κάνει λόγο για:

• «Επιθυμητό αριθμό μεταναστών» και επισημαίνει ότι «πρέπει να οριστεί ένα συνολικό όριο στον αριθμό των μεταναστών» (σελ. 24).
• Ενίσχυση της φύλαξης των συνόρων.
• Κατάργηση της συνθήκης Δουβλίνο ΙΙ.
• Φιλικότερη πολιτική απέναντι στους πολιτικούς πρόσφυγες.
• «Επιστροφή των λαθρομεταναστών στις χώρες τους, με οικονομική ενίσχυση από το ελληνικό κράτος και την Ευρωπαϊκή Ένωση για να μπορέσουν να ζήσουν εκεί» (σελ. 24).
• «Ένταξη των μεταναστών στην ελληνική κοινωνία, σε όλα τα επίπεδα, σταδιακώς, και στον βαθμό που ολοκληρώνεται αυτή η ένταξη» (σελ. 24).
• Ισόρροπη κατανομή των μεταναστών στις διάφορες περιοχές της Αττικής και της υπόλοιπης χώρας με μόνη εξαίρεση για τις παραμεθόριες περιοχές όπου εκεί θα πρέπει να αποφευχθεί η συσσώρευση μεταναστών.

Τα τέσσερα πρώτα σημεία είναι ορθά και, εν πολλοίς, αυτονόητα. Ορθή είναι και η πρόταση που αναφέρουν στα άρθρα τους ο κ. Ντρίνιας και ο κ. Ρακκάς, περί λήψης μέτρων κατά των εργοδοτών που απασχολούν παράνομους μετανάστες ή που καταπατούν τα εργασιακά δικαιώματα των μεταναστών. Οι θέσεις αυτές έχουν επανειλημμένως αναφερθεί κατά το παρελθόν και από άλλους μελετητές και σχολιαστές του μεταναστευτικού προβλήματος και, επομένως, δεν εισφέρουν κάτι το καινούργιο. Αξίζει να υπενθυμισθεί ότι το περιοδικό «Ρεσάλτο» έχει εδώ και χρόνια κάνει τεύχος-αφιέρωμα στο μεταναστευτικό (τ. 18 – Ιούνιος 2007), ενώ στις 29/10/2007 διοργάνωσε και σχετική ανοικτή συζήτηση.

Το πέμπτο σημείο ουσιαστικά ζητά την αλλαγή της ισχύουσας νομοθεσίας καθώς απεμπολεί την βασική κύρωση κατά των παράνομων μεταναστών, την διοικητική απέλαση, και την αντικαθιστά με τον ... εθελούσιο επαναπατρισμό με οικονομική αποζημίωση! Και αν οι παράνομοι μετανάστες δεν ... επιθυμούν τον επαναπατρισμό τους ή αν διαφωνούν με το ύψος της προσφερόμενης οικονομικής ενίσχυσης, τότε τι θα γίνει; Ειλικρινέστερος, είναι ο κ. Ντρίνιας ο οποίος παραδέχεται στο άρθρο του ότι «το ζήτημα των επαναπροωθήσεων μπορεί να αντιμετωπισθεί σε μία εθελοντική-ανθρωπιστική βάση» (σελ. 46). Παρ’ όλ’ αυτά, είναι και ο μόνος που κάνει λόγο για απελάσεις μεταναστών τις οποίες όμως περιορίζει μόνο για περιπτώσεις βαριάς εγκληματικότητας, πρόκλησης εθνικού ή φυλετικού μίσους, αμφισβήτησης της εθνικής κυριαρχίας κλπ.

Το έκτο σημείο κάνει λόγο για σταδιακή ένταξη των μεταναστών στην κοινωνία μας. Όμως, χωρίς τον ορισμό κριτηρίων επιλογής των μεταναστών που θα παραμείνουν στην χώρα μας, πώς γίνεται λόγος για ένταξη; Αν μάλιστα ληφθεί υπ’ όψιν το γεγονός ότι, όπως παραδέχεται ο κ. Ρακκάς, η Ελλάδα διαθέτει «μικρότερη δυνατότητα ενσωμάτωσης» (σελ. 59) σε σύγκριση με τις χώρες της Κεντρικής Ευρώπης γίνεται αντιληπτή η κεφαλαιώδης σημασία αυτών των κριτηρίων. Τα κριτήρια αυτά θα πρέπει να ανταποκρίνονται στις παραμέτρους του προβλήματος, τις οποίες, όπως προαναφέραμε, έχει σωστά εντοπίσει το «Άρδην». Θα πρέπει δηλαδή να καλύπτουν τις όποιες ανάγκες της χώρας σε εργατικό δυναμικό καθώς και τις παραμέτρους της πολιτισμικής διαφοράς, της προέλευσης από όμορες χώρες και της προέλευσης από μουσουλμανικές χώρες ώστε εφαρμοζόμενα να οδηγήσουν στην μείωση του μεταναστευτικού πληθυσμού και στην επιλογή εκείνων των μεταναστών που θα έχουν ευκολότερη και καλύτερη ενσωμάτωση στην κοινωνία μας.

Το έβδομο σημείο ουσιαστικά αποτελεί πρόταση διασποράς των μεταναστών σε διάφορες περιοχές της Αττικής και της χώρας μας ώστε να αποφευχθεί η υπερσυγκέντρωση και η γκετοποίησή τους. Όμως, η πρόταση αυτή παραβλέπει τους λόγους για τους οποίους οι άνθρωποι αυτοί συγκεντρώνονται στα αστικά κέντρα και σε συγκεκριμένες περιοχές. Οι κύριοι λόγοι αφορούν στην δυνατότητα που τους παρέχουν οι περιοχές αυτές να βρουν εργασία ή να αναπτύξουν κάποια παρασιτική ή εγκληματική δραστηριότητα και ταυτόχρονα να επωφεληθούν από τα άτυπα δίκτυα υποστήριξης που έχουν διαμορφωθεί από ομοεθνείς και ομοθρήσκους τους. Η διασπορά τους, λοιπόν, ανά την επικράτεια θα είναι ανώφελη καθώς εκείνοι με την πρώτη ευκαιρία θα επιστρέψουν στις αρχικές περιοχές τους για τους προαναφερθέντες λόγους. Επιπλέον, στην Βρετανία όπου έγινε προσπάθεια διασποράς των μεταναστών στο παρελθόν, αυτή απέτυχε παταγωδώς λόγω του τεράστιου κόστους της και λόγω του ότι οι διασπαρέντες μετανάστες επανεισέρρεαν στα αστικά κέντρα.

Ανησυχητική είναι η σχετική πρόταση του κ. Ντρίνια ο οποίος κάνει λόγο για ισοκατανομή του μεταναστευτικού πληθυσμού εντός των πολεοδομικών συγκροτημάτων είτε μέσω παροχής κινήτρων στους ιδιοκτήτες ακινήτων ώστε να ενοικιάζουν στους μετανάστες, είτε ... «κανονιστικά» (!) (σελ. 47). Επιπλέον, θεωρεί ότι «δήμοι και κεντρική κυβέρνηση οφείλουν να υποχρεωθούν σε ευρείες πολεοδομικές και περιβαλλοντικές παρεμβάσεις για την ανάπλαση των ήδη υποβαθμισμένων συνοικιών και την ανάπτυξη υποδομών και κοινόχρηστων χώρων, ενώ πρέπει να εξασφαλιστεί η καθημερινή αστυνόμευσή τους» (σελ. 47). Η θέση αυτή, εκτός του τεράστιου οικονομικού κόστους το οποίο θα έχει – και για το οποίο δεν γίνεται λόγος σε κανένα σημείο του αφιερώματος, ουσιαστικά προτείνει την κρατική επιβολή της συνύπαρξης Ελλήνων και αλλοδαπών σε όλες τις περιοχές! Κάτι τέτοιο είναι σίγουρο ότι θα προκαλέσει τεράστιες αντιδράσεις εκ μέρους των Ελλήνων και θα οξύνει τα αρνητικά αισθήματα των γηγενών προς τους μετανάστες.

Πάντως, δεν πρέπει να προκαλεί απορία το γιατί ο κ. Ντρίνιας δεν κάνει λόγο για αποτροπή της γκετοποίησης μέσω της μείωσης του αριθμού των ευρισκόμενων στην χώρα μεταναστών. Ο ίδιος υποστηρίζει ότι το μεταναστευτικό πρόβλημα δεν μπορεί να επιλυθεί καθώς είναι ένα «υπερπολύπλοκο» και «πλανητικής έκτασης» ζήτημα και ότι «το μόνο που μπορεί να γίνει είναι η διαχείρισή του» (σελ. 44), σκοπός της οποίας είναι «να λειτουργήσει ανακουφιστικά» (σελ. 45). Κατ’ εκείνον εφικτή είναι μόνο «η συγκράτηση του αριθμού των μεταναστών» (σελ. 45).

Μάλιστα, κάποιες θέσεις του συγκεκριμένου αρθρογράφου θυμίζουν έντονα αντίστοιχες θέσεις του ... ΣΥΡΙΖΑ! Κατά τον κ. Ντρίνια «είναι απαραίτητη η απόδοση ταυτοποιητικών-νομιμοποιητικών εγγράφων για όλους και όλες. Κανένας άνθρωπος δεν μπορεί να είναι λαθραίος!» (σελ. 46), ενώ προτείνει και την «ανάπτυξη «ανοιχτών» και όχι «στρατοπεδικών» υποδομών στεγαστικής, υγειονομικής και επισιτιστικής μέριμνας» (σελ. 46).

«Άρδην» και πολυπολιτισμικότητα

Αυτό που γίνεται ξεκάθαρο στο αφιέρωμα του «Άρδην» είναι ότι οι συντελεστές του περιοδικού τάσσονται κατά της πολυπολιτισμικότητας. Μάλιστα, ο κ. Ρακκάς ορθώς επισημαίνει ότι η πολυπολιτισμικότητα προβάλλεται «ως μία αναγκαία δημοκρατική, φιλελεύθερη μεταρρύθμιση των δομών του εθνικού κράτους, προκειμένου αυτό να προσαρμοστεί στην νέα πολυεθνική πραγματικότητα που διαμορφώνει η μετανάστευση» (σελ. 57). Προς επίρρωση των θέσεών του ο κ. Ρακκάς παραθέτει ένα απόσπασμα από άρθρο του καθηγητή Α.Λιάκου ο οποίος υποστηρίζει ότι η παρουσία μεταναστευτικών κοινοτήτων «απαιτεί γενναίες τροποποιήσεις του φαντασιακού συνανήκειν και, κυρίως, μία διαφορετική εννοιολόγηση του έθνους. Τώρα το έθνος χρειάζεται να εννοιολογηθεί εκ νέου, έτσι ώστε να επιτρέπει νέα, διαφοροποιημένα πολιτισμικά και σύνθετα συνανήκειν» (σελ. 57).

Γι’ αυτό είναι πραγματικά ανεξήγητο το ότι το ίδιο το «Άρδην» θέτει ως στόχο του τον ίδιο ακριβώς σκοπό που έχει και η πολυπολιτισμικότητα: την μετάλλαξη της ελληνικής εθνικής συνείδησης και πολιτισμικής ταυτότητας! Όπως επισημαίνει το περιοδικό: «Διαφορετική ήταν η πολιτισμική ταυτότητα των Ελλήνων πριν το μεγάλο πρόσφατο μεταναστευτικό κύμα. Διαφορετική ήταν η εθνική συνείδηση και είναι βέβαιο πως πρέπει να αναζητηθεί μία νέα συνείδηση, μία νέα ταυτότητα, μία νέα αντίληψη για το έθνος μας, ως συνέπεια του μεγάλου μεταναστευτικού κύματος» (σελ. 21). Ομοίως, ο κ. Ντρίνιας στο άρθρο του τονίζει ότι θα πρέπει να δημιουργηθεί «μία νέα «συνείδηση κοινωνίας» σαν ενοποιητικό και ταυτοποιητικό στοιχείο της κοινωνικής πραγματικότητας που έχει προκύψει από την παρουσία των μεταναστών στην χώρα» (σελ. 45). Κατ’ αυτόν «ο στόχος είναι να επιτευχθεί μία νέα σύνθεση της παλαιάς πραγματικότητας με την διαλεκτική συνάντησή της με την μεταναστευτική πραγματικότητα» (σελ. 47), ενώ επισημαίνει ότι «ο πολιτισμός που δύναται να προκύψει μέσα από μία τέτοια διαδικασία δεν θα είναι ο προϋπάρχον, αλλά ούτε και μία «συρραφή» πολιτισμών» (σελ. 47).

Πώς μπορούν να εξηγηθούν αυτές οι αντιφατικές τοποθετήσεις αν όχι ως ενδείξεις σοβαρής σύγχυσης; Πώς συμβιβάζεται η στηλίτευση της πρότασης περί «διαφορετικής εννοιολόγησης του έθνους», την οποία κάνει ο υπέρμαχος της πολυπολιτισμικότητας Λιάκος, με την πρόταση για αναζήτηση νέας εθνικής συνείδησης και νέας πολιτισμικής ταυτότητας την οποία κάνει το αντιμαχόμενο την πολυπολιτισμικότητα «Άρδην»;

Κλείνοντας αυτήν την κριτική του αφιερώματος θα μπορούσαμε να συμπεράνουμε ότι οι συντελεστές του «Άρδην», ενώ έχουν μία σωστή αντίληψη των παραμέτρων του προβλήματος, προτείνουν την λήψη ημιμέτρων τα οποία σε μεγάλο βαθμό στηρίζονται σε ευσεβείς πόθους ή σε ελλιπή γνώση του θέματος. Όσον αφορά την πολυπολιτισμικότητα, φαίνεται να μην έχουν αντιληφθεί το πραγματικό περιεχόμενό της γι’ αυτό ενώ από την μία την καταγγέλλουν, από την άλλη θέτουν στόχους που οδηγούν στην «πολυπολιτισμικοποίηση» του έθνους μας.

* Ο Γιάννης Κολοβός είναι επικοινωνιολόγος. Το τελευταίο του βιβλίο με τίτλο «Το τέλος μίας ουτοπίας: η κατάρρευση των πολυπολιτισμικών κοινωνιών στην Δυτική Ευρώπη» κυκλοφόρησε το 2008 από τις εκδόσεις «Πελασγός».

---

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στο τεύχος 45 (Δεκέμβριος 2009) του περιοδικού Ρεσάλτο.

Οι «ψεύτες» και οι «επικίνδυνοι»

του Γιάννη Κολοβού *


Επιτυχημένη μεταναστευτική πολιτική;

Απελπιστική μονομέρεια χαρακτηρίζει το άρθρο των κυριών Λυμπεράκη και Τριανταφυλλίδου για την μετανάστευση προς την Ελλάδα («Βήμα Ιδεών», Αύγουστος 2009). Αναφερόμενες στον ετήσιο αριθμό συλληφθέντων για παράνομη είσοδο και παραμονή στη χώρα (146.337 κατά το 2008) μάς παραθέτουν κάποια επιχειρήματα και υποθέσεις που, κατά την άποψή τους, δείχνουν ότι ο πραγματικός αριθμός των παρανόμως εισερχομένων στη χώρα μας είναι μικρότερος. Αποφεύγουν όμως να αναφέρουν άλλες εκτιμήσεις και υποθέσεις που θα αύξαναν (ενδεχομένως κατά πολύ) τον αριθμό αυτόν, όπως για παράδειγμα το ότι υπάρχει ένας άγνωστος αριθμός παρανόμων μεταναστών που εισέρχεται στη χώρα χωρίς να συλληφθεί ούτε στα σύνορα ούτε στην ενδοχώρα και επομένως δεν καταμετρείται.

Ενδεικτικό του γεγονότος ότι ο υπολογισμός του αριθμού των παρανόμων μεταναστών είναι δύσκολος και βασίζεται σε σημαντικό βαθμό σε υποθέσεις είναι το ότι το Ινστιτούτο Μεταναστευτικής Πολιτικής κάνει λόγο για 250.000 παράνομους μετανάστες στη χώρα μας, ενώ ο αρμόδιος αναπληρωτής υπουργός Εσωτερικών κ. Χρήστος Μαρκογιαννάκης θεωρεί ότι αυτοί μπορεί να φθάνουν και τις 700.000. Επίσης, οι κυρίες Λυμπεράκη και Τριανταφυλλίδου στέκονται μόνο στον αριθμό των συλληφθέντων κατά το 2008 και δεν βλέπουν τη σωρευτική διόγκωση του προβλήματος, καθώς στους συλληφθέντες του 2008 θα πρέπει να προστεθούν και οι 112.364 συλληφθέντες του 2007, οι 95.239 συλληφθέντες του 2006, οι συλληφθέντες της φετινής χρονιάς και ούτω καθεξής.

Κατόπιν, οι κυρίες Λυμπεράκη και Τριανταφυλλίδου εξαπολύουν έναν καταιγισμό εν πολλοίς εικαζόμενων θετικών οικονομικών συνεπειών για τη χώρα μας λόγω της μετανάστευσης. Όμως και αυτή η αναφορά είναι μονόπλευρη, γενικόλογη και χωρίς να στοιχειοθετείται - γίνεται μόνο μία αναφορά σε (μη-κατονομαζόμενες) «εκτιμήσεις του ΔΝΤ». Και πάλι οι κυρίες Λυμπεράκη και Τριανταφυλλίδου αποφεύγουν να αναφερθούν στις οικονομικές επιπτώσεις του φαινομένου, όπως η μείωση των μισθών σε κλάδους όπου εισήλθαν μετανάστες, η αναδιανομή του εισοδήματος σε βάρος των ασθενέστερων εισοδηματικά στρωμάτων και η μείωση του κατά κεφαλήν ΑΕΠ. Αποφεύγουν επίσης να αναφερθούν και στο τεράστιο κόστος που έχει επωμιστεί η χώρα μας εξαιτίας της μετανάστευσης (ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, νοσηλεία, κόστος εκπαίδευσης των παιδιών των μεταναστών, κόστος αστυνόμευσης, κόστος φύλαξης, διοικητικά κόστη κ.τ.λ.).

Πάντως, με το σκεπτικό των κυριών Λυμπεράκη και Τριανταφυλλίδου η Ελλάδα, έχοντας μια πανθομολογουμένως ανύπαρκτη μεταναστευτική πολιτική, πέτυχε μεγιστοποίηση του οφέλους την οποία δεν είχαν άλλες χώρες με πιο συγκροτημένη μεταναστευτική πολιτική και πιο αποτελεσματικό κρατικό μηχανισμό (όπως οι ΗΠΑ και η Βρετανία). Ο καθηγητής του Πανεπιστημίου του Χάρβαρντ George J. Βorjas, ειδικός σε θέματα Οικονομικής της Μετανάστευσης, αναφερόμενος στις ΗΠΑ επισημαίνει ότι «το αποτέλεσμα του ισολογισμού [της μετανάστευσης] δεν είναι ούτε συντριπτικά θετικό ούτε συντριπτικά αρνητικό- και ένας εχέφρων άνθρωπος θα συμπέραινε πιθανότατα ότι βρίσκεται πολύ κοντά στο μηδέν» (Βorjas George, «Ηeaven΄s Door: Ιmmigration policy and the Αmerican economy», Ρrinceton University Ρress, Ρrinceton, Νew Jersey, 1999, σελ. 126). Στη Βρετανία πρόσφατη σχετική έκθεση της Διακομματικής Επιτροπής Οικονομικών Υποθέσεων της Βουλής των Λόρδων υπογραμμίζει: «Το γενικό μας συμπέρασμα είναι ότι τα οικονομικά οφέλη της θετικής καθαρής μετανάστευσης είναι μικρά ή ασήμαντα» (Ηouse of Lords Select Committee on Εconomic Αffairs, 1st Report of Session 2007-08 «Τhe Εconomic Ιmpact of Ιmmigration, Volume Ι: Report», 1 Αpril 2008, London: Τhe Stationery Οffice, σελ. 52). Όταν λοιπόν σε χώρες όπως οι ΗΠΑ και η Βρετανία γίνεται λόγος για πενιχρά ή αμελητέα οικονομικά οφέλη από τη μετανάστευση, θα πρέπει να μας προβληματίσει η αντίστοιχη ανερμάτιστη θριαμβολογία των συγγραφέων του άρθρου.

Εκεί όμως που οι κυρίες Λυμπεράκη και Τριανταφυλλίδου πραγματικά ξεπερνούν τον ίδιο τους τον εαυτό είναι στο σημείο όπου τονίζουν ότι «όποιος ισχυρίζεται ότι γνωρίζει [πόσους μετανάστες αντέχουν η οικονομία και η κοινωνία μας] λέει ψέματα και είναι επικίνδυνος»! Με το σκεπτικό τους αυτό βγάζουν ως «ψεύτες» και «επικίνδυνους» ολόκληρο το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, το οποίο τον περασμένο Οκτώβριο επικύρωσε το Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο, όπου ξεκάθαρα αναφέρεται ότι η μεταναστευτική πολιτική θα πρέπει να λαμβάνει υπ’ όψιν της «τη χωρητικότητα υποδοχής της Ευρώπης από πλευράς της αγοράς εργασίας της, της κατοικίας και των υπηρεσιών υγείας, εκπαίδευσης και κοινωνικών υπηρεσιών» (σελ. 3). Μάλιστα, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο υπογραμμίζει ότι η νόμιμη μετανάστευση θα πρέπει «να λαμβάνει υπ’ όψιν της τις προτεραιότητες, τις ανάγκες και τις χωρητικότητες υποδοχής που καθορίζονται από κάθε κράτος-μέλος» (σελ. 4). Άρα, κατά τις κυρίες Λυμπεράκη και Τριανταφυλλίδου, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο προτείνει να «μετρηθεί» κάτι που κατ’ εκείνες δεν μετριέται!

Όμως υπάρχουν χώρες που εδώ και πολλά χρόνια προβαίνουν σε εκτιμήσεις των αναγκών της οικονομίας τους σε εργατικό δυναμικό (πόσοι, σε ποιους κλάδους, για πόσο χρονικό διάστημα). Χαρακτηριστικό παράδειγμα η Βρετανία, όπου αυτόν τον ρόλο έχει η Μigration Αdvisory Committee υπό τον καθηγητή της London School of Εconomics David Μetcalf. Προφανώς, με το σκεπτικό των κυριών Λυμπεράκη και Τριανταφυλλίδου, είναι και εκείνος ένας ψεύτης και επικίνδυνος, όπως και όλη η Επιτροπή την οποία διευθύνει!

Αναφορικά με τη «χωρητικότητα» της κοινωνίας, αυτή καταδεικνύεται από την πορεία των δεικτών ενσωμάτωσης (οικονομικής, κοινωνικής, πολιτισμικής, εκπαιδευτικής, πολιτικής κ.τ.λ.) των νομίμων μεταναστών, καθώς και από την εξέλιξη των στάσεων του φιλοξενούντος πληθυσμού απέναντί τους. Επειδή η επίτευξη της κοινωνικής ενσωμάτωσης είναι αρκετά δύσκολη και γίνεται σε βάθος χρόνου, απαιτείται η εγκατάσταση μεταναστών να είναι ελεγχόμενη και σε σχετικά μικρούς αριθμούς.

Πάντως η ελληνική κοινή γνώμη δεν συμμερίζεται την ελαφρότητα με την οποία αντιμετωπίζουν το θέμα οι συγγραφείς του άρθρου. Πρόσφατη δημοσκόπηση έδειξε ότι το 93% των Ελλήνων θεωρεί ότι η χώρα έχει φθάσει στα όριά της αναφορικά με την εισροή μεταναστών, ενώ το 72% επιθυμεί μια αυστηρότερη μεταναστευτική πολιτική («Καθημερινή», 5.7.2009).

* Ο Γιάννης Κολοβός είναι επικοινωνιολόγος. Το τελευταίο του βιβλίο με τίτλο «Το τέλος μίας ουτοπίας: η κατάρρευση των πολυπολιτισμικών κοινωνιών στην Δυτική Ευρώπη» κυκλοφόρησε το 2008 από τις εκδόσεις Πελασγός.

Μετανάστευση και εγκληματικότητα στην Ελλάδα το 2008

του Γιάννη Κολοβού *

Στις 16/2 σε πολλά πρωτοσέλιδα εφημερίδων έγινε αναφορά στην αυξανόμενη εγκληματικότητα στην χώρα μας καθώς δόθηκαν στην δημοσιότητα τα σχετικά στοιχεία για το έτος 2008. Η παράμετρος η οποία «αγνοήθηκε» από τις σχετικές αναφορές είναι εκείνη της σημαντικής συμβολής των αλλοδαπών (κυρίως παράνομων ή εκ των υστέρων νομιμοποιημένων μεταναστών) στην βαριά εγκληματικότητα στην χώρα μας.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της Ελληνικής Αστυνομίας, η συμμετοχή των αλλοδαπών στους συλληφθέντες δράστες κάποιων βαριών εγκλημάτων κατά το 2008 έχει ως εξής (1):

* για ανθρωποκτονίες αλλοδαποί ήταν το 42% των συλληφθέντων
* για βιασμούς αλλοδαποί ήταν το 43% των συλληφθέντων
* για κλοπές-διαρρήξεις αλλοδαποί ήταν το 45% των συλληφθέντων
* για ληστείες αλλοδαποί ήταν το 51% των συλληφθέντων και
* για κλοπές τροχοφόρων αλλοδαποί ήταν το 32% των συλληφθέντων

Αν λοιπόν δεχθούμε ότι οι αλλοδαποί είναι, σύμφωνα με την απογραφή του 2001, το 7,3% του πληθυσμού καθίσταται εμφανές ότι η συμμετοχή τους στην βαριά εγκληματικότητα είναι υπερπολλαπλάσια του ποσοστού τους στον πληθυσμό, όπως προκύπτει από τα στοιχεία με βάση τα εξιχνιασθέντα εγκλήματα. Όμως, για κάποια από τα προαναφερθέντα εγκλήματα τα ποσοστά εξιχνίασης είναι χαμηλά. Πιο συγκεκριμένα, ενώ για τις ανθρωποκτονίες κατά το 2008 το ποσοστό εξιχνίασης πλησιάζει το 80%, για τις κλοπές-διαρρήξεις είναι 17%, για τις ληστείες είναι 30% και για τις κλοπές τροχοφόρων είναι 43% (2). Αυτό σημαίνει ότι υπάρχει ένας σημαντικός αριθμός εγκληματικών ενεργειών που δεν εξιχνιάζονται και άρα οι δράστες παραμένουν άγνωστοι, ενώ υπάρχουν και τα εγκλήματα που, ενώ διαπράττονται, δεν καταγγέλλονται και άρα δεν διερευνώνται.

Η συμμετοχή των αλλοδαπών σε αυτήν την «μαύρη τρύπα» της εγκληματικότητας, η οποία περιλαμβάνει τόσο τα καταγγελθέντα, αλλά μη-εξιχνιασθέντα εγκλήματα όσο και τα μη-καταγγελθέντα εγκλήματα, εκτιμάται ότι είναι εξίσου (αν όχι περισσότερο) σημαντική. Όπως αναφέρει ο καθηγητής Εγκληματολογίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο Ιάκωβος Φαρσεδάκης, εξ’ αιτίας της παρουσίας στην χώρα μας εκατοντάδων χιλιάδων παράνομων αλλοδαπών «χωρίς να είναι καταγεγραμμένοι πουθενά, των ατόμων χωρίς ταυτότητα και άρα χωρίς τους άτυπους κοινωνικούς ελέγχους που ισχύουν για τους άλλους, η συντριπτική πλειονότητα των εγκλημάτων που διαπράττονται από τους αλλοδαπούς παραμένουν ανεξιχνίαστα και η αριθμητική τους συμμετοχή στο έγκλημα μικρή» (3).

Βεβαίως, πάντα θα υπάρχουν κάποιοι οι οποίοι είναι διατεθειμένοι να «αγνοήσουν» την ωμή πραγματικότητα των στοιχείων, αλλά και την ίδια την κοινή λογική, και να ισχυρισθούν ότι, η αυξημένη συμμετοχή των αλλοδαπών στην βαριά εγκληματικότητα δεν είναι αποτέλεσμα της ανύπαρκτης μεταναστευτικής πολιτικής που εφάρμοσε η χώρα μας, αλλά οφείλεται σε οικονομικούς, κοινωνικούς και δημογραφικούς παράγοντες. Κατά τους θιασώτες αυτής της άποψης, η αυξημένη συμμετοχή των αλλοδαπών στην βαριά εγκληματικότητα δεν οφείλεται στην ουσιαστική απώλεια του ελέγχου των εξωτερικών συνόρων της χώρας μας (σχεδόν 150.000 αλλοδαποί συνελήφθησαν για παράνομη είσοδο ή παραμονή στην χώρα μας το 2008 (2) – ο υψηλότερος αριθμός από το 2001), ούτε οφείλεται στο ότι νομιμοποιήθηκαν εκ των υστέρων, χωρίς ουσιαστική επιλογή και με διάτρητες διαδικασίες, εκατοντάδες χιλιάδες αλλοδαποί, αλλά οφείλεται στους εξής τρεις λόγους:

* στην εστίαση της προσοχής της αστυνομίας στους αλλοδαπούς
* στο νεαρόν της ηλικίας των αλλοδαπών
* στην κακή οικονομική τους κατάσταση

Κατ’ αρχάς και τα τρία αυτά επιχειρήματα εκφέρονται ως θεωρίες, χωρίς να συνοδεύονται από τα αντίστοιχα στοιχεία και ανάλυση. Όσοι τα εκφράζουν, συνήθως «υποθέτουν» ότι αυτή η «θεωρία» «εξηγεί επαρκώς» την αυξημένη συμμετοχή των μεταναστών στην βαριά εγκληματικότητα. Επιπλέον, και οι τρεις «εξηγήσεις» ουσιαστικά δεν αμφισβητούν το ότι οι αλλοδαποί έχουν δυσανάλογα μεγάλη συμβολή στην βαριά εγκληματικότητα, αλλά επικεντρώνονται στο «γιατί» υπάρχει αυτή η συμβολή.

Το πρώτο επιχείρημα δεν αντέχει σε αυστηρό έλεγχο καθώς θα ήταν παράλογο η αστυνομία να εστίαζε τις ήδη περιορισμένες δυνάμεις της σε μία ομάδα ανθρώπων αν αυτή δεν συμμετείχε στην εγκληματικότητα σε δυσανάλογα υψηλά – σε σχέση με τον πληθυσμό της – ποσοστά. Αν αυτό το επιχείρημα γινόταν δεκτό θα ισοδυναμούσε με την παραδοχή ότι η αστυνομία «ξοδεύει» τις δυνάμεις εστιάζοντας (προφανώς λόγω «ρατσισμού») στους αλλοδαπούς, ενώ αν τις εστίαζε αλλού θα ήταν πιο αποτελεσματική στην εξιχνίαση του εγκλήματος. Το δεύτερο επιχείρημα επίσης δεν στέκει καθώς η συμμετοχή των αλλοδαπών στις προαναφερθείσες κατηγορίες βαριάς εγκληματικότητας είναι τόσο υψηλή που δεν επαρκεί η ηλικιακή σύνθεσή τους για να αιτιολογήσει την σημαντική υπερεκπροσώπησή τους (4).

Τέλος, το ίδιο ισχύει και για το επιχείρημα περί «φτώχειας» των αλλοδαπών. Μάλιστα, το συγκεκριμένο επιχείρημα είναι πολλαπλά προβληματικό:

* δεν υπάρχουν στοιχεία για την σχετική οικονομική κατάσταση των συλληφθέντων και άρα το επιχείρημα είναι καθαρά θεωρητικό
* ακόμα και αν δεχθούμε ότι όλοι οι μετανάστες στην χώρα βρίσκονται κάτω από το όριο της φτώχειας και πάλι το ποσοστό τους σε σχέση με το ποσοστό των φτωχών Ελλήνων δεν αρκεί για να εξηγήσει πλήρως την αυξημένη συμμετοχή τους στην βαριά εγκληματικότητα
* ακόμα και αν δεχθούμε ότι αυτό το επιχείρημα περί «φτώχειας» έχει κάποια βάση για τα εγκλήματα κατά της περιουσίας, οι θιασώτες του θα υποστήριζαν ότι επαρκεί για να αιτιολογήσει και άλλα βαριά εγκλήματα όπως είναι η ανθρωποκτονία και ο βιασμός;
* ακόμα και αν δεχθούμε ότι οι αλλοδαποί έχουν δυσανάλογα μεγάλη συμμετοχή στην βαριά εγκληματικότητα λόγω «φτώχειας», αυτό και πάλι δεν σημαίνει ότι η μεταναστευτική πολιτική της χώρας είναι προβληματική καθώς επιτρέπει την είσοδο και εγκατάσταση στην Ελλάδα μεγάλου αριθμού φτωχών αλλοδαπών, με ό,τι αυτό συνεπάγεται;

Το «σύμπτωμα» (υψηλή συμμετοχή στην βαριά εγκληματικότητα) είναι εμφανές και καταδεικνύει την «ασθένεια» (κακή μεταναστευτική πολιτική) για όσους θέλουν να δουν κατάματα την πραγματικότητα. Όπως χαρακτηριστικά υπογραμμίζει ο καθηγητής Εγκληματολογίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο Αντώνης Μαγγανάς «η αύξηση αυτού του ποσοστού εγκληματικότητας [κατά της περιουσίας] οφείλεται και στο γεγονός ότι υπάρχουν άνθρωποι που ζουν ανάμεσά μας και δεν ξέρουμε από πού προέρχονται. Είναι άγνωστοι μεταξύ αγνώστων και μπορούν πολύ εύκολα να είναι επιρρεπείς σε μία πρόκληση και να τελέσουν ένα αδίκημα. Η χώρα μας εισπράττει τους καρπούς μιας ανύπαρκτης μεταναστευτικής πολιτικής» (5). Στο ίδιο συμπέρασμα καταλήγει και το «Έθνος της Κυριακής» το οποίο σε εκδοτικό του σημείωμα υπογραμμίζει ότι «η σκληρή εγκληματικότητα έχει βασικούς εκφραστές της ξένους οικονομικούς πρόσφυγες, καθόσον τα μέτρα που έχουν ληφθεί για την αποτροπή εισόδου ξένων προσφύγων στη χώρα έχουν αποδειχθεί αναποτελεσματικά» (6). Από κοντά και το «Βήμα» το οποίο, επίσης σε εκδοτικό του σημείωμα, επισημαίνει: «Τα επίσημα στοιχεία βεβαιώνουν ότι το 80% της βαριάς εγκληματικότητας είναι προϊόν της δράσης μεταναστών. Καλώς ή κακώς αυτή είναι η πραγματικότητα. Χωρίς καμία διάθεση δαιμονοποίησης η πολιτεία οφείλει να σκύψει πάνω στο πρόβλημα και στη συγκεκριμένη ζώνη, ώστε να διασφαλίσει την ασφάλεια όλων των πολιτών, Ελλήνων και ξένων» (7).

Παραπομπές
1) Κάθε ενδιαφερόμενος αναγνώστης παραπέμπεται στα στατιστικά που παρατίθενται στην ιστοσελίδα του Υπουργείου Δημοσίας Τάξεως.
2) Αρχηγείο Ελληνικής Αστυνομίας, Κλάδος Ασφάλειας και Τάξης, Διεύθυνση Δημόσιας Ασφάλειας «Εγκληματικότητα έτους 2008: Ανταπόκριση-Αποτελεσματικότητα Αστυνομικών Υπηρεσιών», Φεβρουάριος 2009.
3) Καραϊσκάκη Τ. «Πιό επαγγελματίες οι κακοποιοί», Καθημερινή 22/11/1998.
4) Μία πληθυσμιακή αναγωγή αλλοδαπών και Ελλήνων κάτω των 40 ετών αρκεί για να καταδείξει του λόγου το αληθές (για τα σχετικά στοιχεία δες Δρεττάκης Μανόλης «Αναλογισθήκαμε την Ελλάδα χωρίς μετανάστες;», Ελευθεροτυπία 27/11/2003).
5) Μαγγανάς Αντώνης «Αν δεν ληφθούν μέτρα, το έγκλημα θα εκτοξευθεί ακόμα περισσότερο», Έθνος 16/2/2009.
6) «Η κοινωνία έρμαιο των εγκληματιών», Έθνος της Κυριακής [Γνώμη] 15/3/2009.
7) «Το πρόβλημα», Το Βήμα [Εκδοτικό Σημείωμα] 4/4/2009.

* Ο Γιάννης Κολοβός είναι επικοινωνιολόγος. Το τελευταίο του βιβλίο με τίτλο «Το τέλος μίας ουτοπίας: η κατάρρευση των πολυπολιτισμικών κοινωνιών στην Δυτική Ευρώπη» κυκλοφόρησε το 2008 από τις Εκδόσεις Πελασγός.
Το άρθρο δημοσιεύθηκε στο τεύχος 39 (Μάιος 2009) του μηνιαίου περιοδικού Ρεσάλτο.